Depresyon

Depresyonla ilgili en yaygın yanılgı, onun bir irade meselesi olduğudur. "Biraz kendini zorlasa geçer" cümlesini depresyondaki pek çok kişi hem çevresinden hem de kendi iç sesinden defalarca duyar. Oysa depresyon beynin ve bedenin birlikte etkilendiği bir hastalıktır: uyku bozulur, iştah değişir, düşünceler yavaşlar, hatta ağrılar daha şiddetli hissedilir. Ve en önemlisi, tedavi edilebilir. Bu sayfada, muayene odasında depresyonla ilgili en sık duyduğumuz soruları ve cevaplarını bir araya getirdik.

“Bu yaşadığım depresyon mu, yoksa sadece yorgunluk mu?”

Yorgunluk dinlenmekle geçer; depresyon geçmez. Hafta sonu uyuyup pazartesi yine bitkin uyanıyorsanız, eskiden sizi heyecanlandıran şeyler artık hiçbir şey ifade etmiyorsa ve bu hâl iki haftadan uzun süredir neredeyse her gün devam ediyorsa, depresyondan söz edilebilir. Tanının iki temel taşı vardır: neredeyse her gün süren bir keder ya da boşluk hissi ve hayattan alınan tadın kaybolması. Bunlara uykuda ve iştahta değişiklik, enerji kaybı, odaklanma güçlüğü, değersizlik ve suçluluk duyguları, hareketlerde yavaşlama ya da huzursuzluk ve ölüm düşünceleri eşlik edebilir.

“Hiçbir sebep yokken neden böyle hissediyorum?”

Depresyon her zaman bir kayıp ya da kötü bir olayın ardından gelmez. Genetik yatkınlık, beyindeki kimyasal dengenin değişmesi, uzun süreli stres, hormonal değişimler, tiroit hastalıkları ve bazı ilaçlar da depresyona zemin hazırlayabilir. "Hayatımda her şey yolunda, neden mutsuzum?" sorusu, depresyondaki kişinin suçluluk duygusunu artırır; oysa bir sebebin olmaması, hastalığın gerçek olmadığı anlamına gelmez.

“Psikiyatriste gidersem bana neler sorulacak?”

İlk muayenede şikâyetlerinizin ne zaman başladığı, nasıl seyrettiği, uyku ve iştahınızın nasıl değiştiği, işinizi ve ilişkilerinizi nasıl etkilediği sorulur. Daha önce benzer dönemler yaşayıp yaşamadığınız, ailenizde ruhsal hastalık öyküsü olup olmadığı, kullandığınız ilaçlar ve alkol alışkanlığınız da konuşulur. Bir soru ise özellikle önemlidir: Hiç birkaç saat uykuyla güne enerjik başladığınız, durmadan konuştuğunuz, planlar yaptığınız ya da elinizdeki parayı bir anda harcadığınız günler yaşadınız mı? Böyle dönemler varsa tablo tek yönlü bir depresyon değil, iki uçlu bir duygudurum bozukluğu olabilir; bu da ilaç seçimini tamamen değiştirir.

“Kan tahlili neden isteniyor?”

Bazı bedensel durumlar depresyona çok benzeyen belirtilere yol açar. Tiroit bezinin az çalışması, kansızlık, B12 ve D vitamini eksikliği bunların başında gelir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce kan tahlilleri istenebilir. Bedensel bir neden bulunursa onun tedavisi, ruh hâlinde de belirgin bir düzelme sağlayabilir.

“Antidepresan beni değiştirir mi, bağımlı yapar mı?”

Antidepresanlar kişiliği değiştirmez; depresyonun bastırdığı hâlinize dönmenize yardım eder. Bu ilaçlar alışkanlık ya da bağımlılık yapan ilaçlar sınıfında değildir. Ancak birden bırakıldıklarında baş dönmesi, huzursuzluk ve uyku bozukluğu gibi geçici kesilme belirtileri görülebilir; bu yüzden bırakma kararı hekimle birlikte verilir ve doz yavaş yavaş azaltılır.

“İlaç ne zaman etki eder?”

Antidepresanların etkisi hemen değil, genellikle birkaç hafta içinde ortaya çıkar. İlk değişiklikler çoğu zaman uyku ve iştahta görülür; ruh hâlinin düzelmesi biraz daha zaman alır. Başlangıçta midede hafif bir rahatsızlık, baş ağrısı, uykuda değişiklik gibi geçici etkiler hissedilebilir; çoğu kişide bunlar ilk on beş gün içinde kaybolur. İlk kontrol genellikle birkaç hafta içinde yapılır ve gerekirse doz ayarlanır.

“Terapi de gerekir mi?”

Hafif tablolarda yalnızca terapiyle de iyileşme sağlanabilir; ağırlaştıkça terapi ile ilacın birlikte yürütülmesi öne çıkar. Düşünce kalıplarıyla çalışan bilişsel davranışçı terapi ve ilişkilere odaklanan kişilerarası terapi, bu alanda en sık önerilen iki yaklaşımdır. Terapi, depresyonu besleyen düşünce kalıplarını ve ilişki sorunlarını ele alır ve ileride yeni bir dönemi önlemeye yardımcı olur.

“Ne kadar süre ilaç kullanacağım?”

Belirtiler düzeldikten sonra tedaviye bir süre daha devam edilir; bu koruma dönemi, depresyonun geri dönme riskini azaltır. İlk kez depresyon geçirenlerde bu süre genellikle altı ay ile bir yıl arasındadır. Daha önce birden fazla dönem yaşamış kişilerde süre daha uzun planlanabilir. Kararı birlikte ve sizin durumunuza göre veririz.

“Ailem bana nasıl yardım edebilir?”

Yakınların en büyük desteği, yargılamadan dinlemek ve tedaviye devam etmeyi cesaretlendirmektir. "Kendini toparla" gibi cümleler yerine "Yanındayım, birlikte yürüyüşe çıkalım mı?" demek çok daha etkilidir. "Ölsem kurtulurum" gibi bir cümle duyduğunuzda bunu bir abartı sayıp geçmeyin; aynı gün bir hekime ya da 112'ye ulaşın.

“Bir daha olur mu?”

Depresyon bir kez yaşandığında, ileride yeniden görülme olasılığı artar; ama bu bir kader değildir. Tedavinin koruma dönemini tamamlamak, uyku düzenini korumak, düzenli hareket etmek, alkolden uzak durmak ve kendi erken işaretlerinizi tanımak bu riski belirgin biçimde azaltır. Pek çok kişi için ilk işaret, sabahları kalkmanın zorlaşması ya da arkadaş davetlerinin geri çevrilmeye başlamasıdır. Bu işaretleri fark ettiğinizde kontrol tarihini beklemeden aramanız, yeni bir dönemi kısa ve hafif atlatmanızı sağlar.

Sık sorulanlar