Yetişkinler psikiyatriste çoğu zaman uzun bir bekleyişin sonunda gelir. Aylarca "geçer" diye beklenen bir uykusuzluk, "yoğunluktandır" denilen bir gerginlik, "yaşlanıyorum herhalde" diye geçiştirilen bir isteksizlik... Oysa bu yakınmaların önemli bir kısmı tanısı ve etkili tedavisi olan durumların işaretidir ve ne kadar erken ele alınırsa o kadar kolay düzelir. Beklemek çoğu zaman yalnızca tedaviyi uzatır ve iyileşmeyi geciktirir. Bu sayfada, yetişkin hastalarımızla en sık çalıştığımız beş konuyu ve muayeneden önce aklınıza takılabilecek soruları bir araya getirdik.
Beş başlık
Depresyon: En az iki haftadır süren keder, ilgi kaybı, uyku ve iştah değişiklikleri. Tedaviyle büyük çoğunluğu düzelir.
Anksiyete bozukluğu: Susturulamayan endişe, bedensel gerginlik, kaçınma. Terapi ve alışkanlık yapmayan ilaçlarla yönetilir.
Panik atak: Ani korku nöbetleri ve yeni nöbet korkusu. Tehlikesizdir ve tedavisi başarılıdır.
Bipolar bozukluk: Yükselme ve çökme dönemleri. Düzenli tedavi ve izlemle dönemler seyrekleşir.
Erişkin DEHB: Çocukluktan beri süren dağınıklık, erteleme ve dürtüsellik. İlaç, terapi ve düzen önerileriyle belirgin biçimde iyileşir.
“Psikiyatrist ile psikolog arasındaki fark nedir?”
Psikiyatrist, tıp fakültesini bitirdikten sonra ruh sağlığı alanında uzmanlık eğitimi almış bir hekimdir. Tanı koyar, gerekirse kan tahlili ve diğer tetkikleri ister, bedensel hastalıkların ruhsal belirtilere katkısını değerlendirir ve gerektiğinde ilaç tedavisi düzenler. Psikolog ise psikoterapi ve psikolojik değerlendirme alanında çalışır ve ilaç yazmaz. Pek çok yetişkinde iki uzmanın el ele çalışması iyileşmeyi hızlandırır; terapiye ihtiyaç duyduğunuzda sizi uygun bir uzmana yönlendiriyoruz.
“Muayeneye gelmeden önce ne yapmalıyım?”
- Şikâyetlerinizin hangi ay ya da olaydan sonra başladığını, gün içinde ne zaman arttığını birkaç satırla yazın.
- Evdeki ilaç kutularının fotoğrafını çekin; vitamin ve bitki çayları da dahil.
- Geçmişte denediğiniz psikiyatrik ilaçlardan size iyi gelenleri ve sizi rahatsız edenleri not edin.
- Elinizde varsa son birkaç ayın kan tahlili sonuçlarını getirin.
- Annenize, babanıza ya da kardeşlerinize ailede benzer sıkıntılar yaşayan biri olup olmadığını sorun.
- Aklınıza takılanları telefonunuza yazın; muayenenin heyecanında çoğu soru unutulur.
“İlaçlar hakkında yanlış bilinenler neler?”
"Psikiyatrik ilaçlar insanı uyuşturur." Doğru seçilmiş ve doğru dozda kullanılan ilaçlar kişiyi uyuşturmaz; belirtileri azaltarak kendinizi yeniden kendiniz gibi hissetmenizi sağlar.
"Bir başladın mı bırakamazsın." Antidepresanlar bağımlılık yapan ilaçlar değildir; uygun zamanda, hekim kontrolünde ve dozu yavaş yavaş azaltarak bırakılabilir.
"İlaç hemen etki etmezse işe yaramıyor demektir." Pek çok psikiyatrik ilacın etkisi birkaç hafta içinde ortaya çıkar; ilk günlerde sabır gerekir.
"Kendimi iyi hissedince ilacı bırakabilirim." Belirtiler düzeldikten sonra tedavinin bir süre daha sürdürülmesi, hastalığın geri dönmesini önler.
“Kontroller ne sıklıkla yapılır?”
Yeni bir ilaca başladıysanız sizi ilk olarak birkaç hafta sonra görürüz; bu görüşmede yan etkiler ve ilk değişimler değerlendirilir, gerekirse doz ayarlanır. Belirtiler düzeldikçe kontroller önce ayda bire, sonra birkaç ayda bire seyrekleşir. Hangi durumda bir sonraki randevuyu beklemeden bizi aramanız gerektiğini de ilk görüşmede açıkça söyleriz: belirgin bir kötüleşme, rahatsız edici bir yan etki ya da kendinize zarar verme düşünceleri.
“İlaç dışında neler yapabilirim?”
Tedavinin başarısı yalnızca reçeteye bağlı değildir. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, haftanın çoğu günü yarım saat hareket etmek, alkolü azaltmak ya da bırakmak, kafeini öğleden sonra kesmek, gün içinde kısa nefes molaları vermek ve sosyal bağları canlı tutmak, ilaç ve terapinin etkisini belirgin biçimde artırır. Bu önerileri hayatınıza uyacak biçimde, küçük ve gerçekçi adımlarla birlikte planlarız; her kontrol görüşmesinde de nasıl gittiğine birlikte bakarız.
“Ne zaman acil yardım almalıyım?”
Kendinize ya da başkasına zarar verme düşünceleri, gerçeklikle bağın koptuğunu düşündüren deneyimler, günlerdir hiç uyuyamamak ya da ilacın ardından gelişen ciddi bir yan etki, randevu beklenmeyecek durumlardır. Böyle bir durumda aynı gün bir hekime, en yakın acil servise ya da 112'ye ulaşın.
“Bilgilerim gizli kalır mı?”
Evet. Muayenede konuşulanlar ve sağlık bilgileriniz gizlidir; yazılı onayınız olmadan işvereninize, ailenize ya da başka bir kuruma bilgi verilmez. Bu kuralı yalnızca can güvenliğini ilgilendiren ciddi bir tehlike esnetebilir.
“Hamilelik ya da emzirme döneminde ne olacak?”
Gebelik planlıyorsanız, hamileyseniz ya da emziriyorsanız bunu mutlaka belirtin. Bu aylarda hem sizin ruh sağlığınızı hem de bebeğinizin güvenliğini aynı anda düşünen bir plan yaparız; gerekirse kadın doğum hekiminizle iletişim kurulur. Psikiyatrik ilaç kullanırken hamile kaldığınızı öğrenirseniz, ilacı kendiniz bırakmak yerine hekiminize hemen ulaşın.
Sık sorulanlar
Psikiyatriste gitmek iş hayatımı etkiler mi?
Muayene kayıtlarınız sağlık mahremiyeti altındadır ve iş yerinizle paylaşılmaz. Psikiyatrik tedavi görmek, çoğu meslekte çalışmanıza engel oluşturmaz.
Çevrim içi kontrol görüşmesi mümkün mü?
İlk muayeneyi yüz yüze yapıyoruz; durumu dengelenmiş hastalarda bazı kontrol görüşmeleri görüntülü olarak planlanabilir.
Muayeneye bir yakınımla gelebilir miyim?
Gelebilirsiniz. Sizi iyi tanıyan biri, sizin fark etmediğiniz değişiklikleri anlatarak muayeneye katkı sağlayabilir; ama konuşmak istediğiniz bir konu varsa görüşmenin bir bölümünü baş başa yapabiliriz.
Yıllardır aynı ilacı kullanıyorum, gözden geçirilebilir mi?
Elbette. Uzun süredir kullanılan bir ilacın bugün hâlâ size en uygun seçenek olup olmadığını, dozunu ve yan etkilerini birlikte masaya yatırabiliriz.
