Panik atak, birkaç dakika içinde tepe noktasına ulaşan yoğun bir korku nöbetidir. Kalp göğüsten çıkacak gibi atar, nefes yetmez, eller uyuşur, baş döner ve kişi o an öleceğini ya da aklını kaybedeceğini düşünür. Atak genellikle yarım saat içinde kendiliğinden geçer, ama bıraktığı korku günlerce sürebilir. Panik atak tehlikeli değildir ve tedavisi oldukça başarılıdır; çoğu kişi birkaç ay içinde eski hayatına döner. Aşağıda panik atak yaşayanların muayenede en sık sorduğu soruları ve cevaplarını bulabilirsiniz.
“Kalp krizi mi geçiriyorum?”
Panik atağın belirtileri kalp krizine çok benzeyebilir: göğüste sıkışma, çarpıntı, nefes darlığı, terleme. Bu yüzden ilk atakta acil servise başvurmak doğru bir karardır; kalp ve diğer bedensel nedenlerin dışlanması gerekir. Tetkikler normal çıktığında ise yaşananın büyük olasılıkla bir panik atak olduğu anlaşılır. Panik atak kalbe zarar vermez; ama kalp hastalığı olan ya da risk taşıyan kişilerde, her farklı göğüs ağrısında yeniden değerlendirme yapılmalıdır.
“Neden hiçbir sebep yokken oluyor?”
Panik atak çoğu zaman beklenmedik bir anda gelir; televizyon izlerken, alışverişte ya da uykudan uyanırken. Beynin tehlike alarmı, ortada gerçek bir tehlike yokken çalar. Uzun süreli stres, uykusuzluk, yoğun kafein tüketimi, bazı uyarıcı maddeler ve önemli yaşam değişiklikleri bu alarmın hassaslaşmasına zemin hazırlayabilir. Atağın "sebepsiz" görünmesi, kişiyi daha çok korkutur ve bedensel duyumları daha dikkatle izlemesine yol açar.
“Panik atak ile panik bozukluğu aynı şey mi?”
Hayır. Pek çok insan hayatı boyunca bir ya da birkaç panik atak yaşar ve bu bir bozukluk sayılmaz. Tablo, ataklar tekrar etmeye başladığında ve kişi haftalarca "Ya yine olursa?" diye yaşamaya başladığında bozukluk adını alır. Bu dönemde insanlar farkında olmadan hayatlarını atak korkusuna göre düzenler: bileğindeki saatten nabız sayar, çantasından su şişesini eksik etmez, eşi yanında değilse çarşıya çıkmaz.
“Neden bazı yerlerden kaçınmaya başladım?”
Atak geçirilen yer, zihinde tehlikeyle eşleşir. Kişi atağın yine orada olacağından korkar ve o yerden uzak durmaya başlar. Önce atağın yaşandığı market, sonra bütün marketler, ardından otobüs, metro, kuyruklar, düğün salonları ve şehirlerarası yolculuklar bu listeye eklenebilir. Buna agorafobi denir ve kişinin yaşam alanını belirgin biçimde daraltabilir. Kaçınmak o an rahatlatsa da korkuyu besler; bu yüzden tedavinin önemli bir kısmı, kaçınılan yerlere güvenle geri dönmektir.
“Muayenede neler yapılır?”
Muayenede ilk atağın ne zaman ve nerede olduğu, atakların sıklığı, hangi durumlarda ortaya çıktığı ve hayatınızda nelerden vazgeçtiğiniz konuşulur. Kafein, enerji içecekleri, alkol ve bazı ilaçların kullanımı sorgulanır. Gerekirse tiroit işlevleri ve kalp ritmiyle ilgili tetkikler istenir. Ataklara zaman içinde çökkünlük ya da sürekli bir gerginlik eşlik edip etmediğine de bakılır. Görüşmenin sonunda atakların nasıl oluştuğu size anlatılır; bu bilgi, tedavinin ilk ve en önemli adımlarından biridir.
“Tedavi nasıl yapılır?”
Panik bozukluğunda iki temel tedavi vardır ve çoğu zaman birlikte kullanılır. Terapi tarafında bilişsel davranışçı yaklaşım kullanılır: Çarpıntı ya da baş dönmesi geldiğinde zihnin bunu neden "ölüyorum" diye okuduğu birlikte çözülür ve bu duyumlar seans odasında kontrollü biçimde yeniden yaşatılarak korkutuculuğu azaltılır. İlaç tedavisinde ise atakları uzun vadede önleyen, alışkanlık yapmayan ilaçlar kullanılır; etkileri birkaç hafta içinde belirginleşir. Dakikalar içinde etki eden yatıştırıcılar ise ancak başlangıçta, kısa bir köprü olarak ve sayılı günlerde düşünülür.
“Bir daha araba kullanabilecek miyim?”
Büyük olasılıkla evet. Tedavinin ilerleyen aşamalarında, kaçınılan durumlara adım adım geri dönülür. Araba kullanmaktan korkan biri için ilk adım park hâlindeki arabada oturup nefes çalışması yapmak, sonraki adımlar kısa mesafeli sürüşler ve sonunda otoyolda sürüş olabilir. Her adım, korkulan felaketin gerçekleşmediğini deneyimleyerek atılır.
“Eşim ve ailem nasıl yardımcı olabilir?”
Atak anında yanınızdaki kişinin paniğe kapılmadan yanınızda durması, sizinle birlikte yavaş nefes alması ve "Geçecek, buradayım" demesi çok değerlidir. Ama sevdiklerimiz bazen iyi niyetle kaçınmayı büyütür: her yere sizinle gelmek, alışverişi sizin yerinize yapmak, sürekli "İyi misin?" diye sormak gibi. Tedavi sürecinde yakınlarınızla birlikte bir görüşme yapmak, onların ne zaman destek olup ne zaman bir adım geri çekileceğini öğrenmelerine yardım eder.
“Atak sırasında ne yapmalıyım?”
İçinizden "Bu bir dalga, yükselecek ve inecek" deyin. Nefes verişinizi alışınızdan uzun tutun; örneğin dörde kadar sayarak alıp sekize kadar sayarak verin. Ellerinizi dizlerinize bastırın, odadaki üç rengi ve iki sesi sayın. Kaçmak yerine birkaç dakika olduğunuz yerde kalmayı deneyin; atağın kendi kendine sönmesini izlemek, bir sonrakini daha az korkutucu yapar.
Sık sorulanlar
Panik atak beni bayıltabilir mi?
Panik atakta bayılma çok nadirdir; baş dönmesi genellikle hızlı nefes almaya bağlıdır ve nefes yavaşladıkça geçer.
Ataklar tamamen geçer mi?
Düzenli tedaviyle çoğu kişi aylar içinde ataksız ya da neredeyse ataksız bir döneme girer; çok stresli günlerde tek bir hafif atak görülebilir ama artık korkutmaz.
Panik bozukluk tedavisi ne kadar sürer?
Ataklar genellikle ilk birkaç ayda belirgin biçimde azalır; ilaç kullanılıyorsa, ataklar durduktan sonra bir süre daha devam edilip yavaşça bırakılır.
Gece uyurken de atak olur mu?
Evet, gece atakları görülebilir ve tedaviyle birlikte azalır.
