Ergenlik dönemi; duyguların yoğunlaştığı, arkadaş ilişkilerinin önem kazandığı, kimliğin yeniden şekillendiği fırtınalı bir dönemdir. Bu yüzden ergenlerde depresyon çoğu zaman "geçici bir huysuzluk" sanılarak gözden kaçar. Oysa ergen depresyonu sık görülür; okul başarısını, arkadaşlıkları, aile ilişkilerini ve gencin kendine bakışını derinden etkileyebilir. İyi haber, erken fark edildiğinde ve doğru tedavi edildiğinde gençlerin büyük çoğunluğunun kısa sürede toparlanmasıdır. Aşağıda anne babaların ve gençlerin en çok sorduğu soruları ve cevaplarını bulabilirsiniz.
“Bu sadece ergenlik mi, yoksa depresyon mu?”
Ergenlikte ruh hâli dalgalanır; genç bir gün somurtur, ertesi gün arkadaşlarıyla gülüp eğlenir. Depresyondaki genç ise o "ertesi güne" bir türlü ulaşamaz; karanlık hava haftalar boyunca dağılmaz. Genç eskiden sevdiği şeylerden, örneğin sporu, müziği, arkadaş buluşmalarını bırakır; uykusu ve iştahı değişir, derslere odaklanamaz, sürekli yorgun görünür. Anne babaların kendine sorabileceği belki de en açıklayıcı soru şudur: "Çocuğum, eskiden keyif aldığı şeyleri hâlâ yapıyor mu?"
“Depresyona ne yol açar?”
Ergen depresyonunun tek bir nedeni yoktur. Ailede depresyon öyküsü, bir kayıp ya da anne baba ayrılığı, okulda dışlanma ve zorbalık, yoğun sınav baskısı, kronik bir hastalık, kimlik ve aidiyet sorgulamaları ve madde kullanımı riski artıran etkenler arasındadır. Kaygı bozukluğu, dikkat eksikliği ya da öğrenme güçlüğü olan gençlerde de depresyon daha sık görülür. Bazen ise belirgin hiçbir neden yoktur; bu, gencin yaşadığının daha az gerçek olduğu anlamına gelmez.
“Neden üzgün değil de hep öfkeli?”
Ergenlerde depresyon her zaman ağlamakla ya da üzgün görünmekle kendini göstermez. Sinirlilik, tahammülsüzlük, en küçük şeye parlamak ve kapı çarpmak, gençlerde depresyonun en sık görünümlerindendir. Bu yüzden öfkeli bir ergen bazen "saygısız" ya da "şımarık" diye etiketlenir; oysa altında taşıyamadığı bir mutsuzluk olabilir.
“Telefon ve sosyal medya depresyon yapar mı?”
Ekran tek başına depresyonun nedeni değildir, ama onu besleyebilir. Gece yarısını geçen telefon kullanımı uykuyu bozar; sürekli başkalarının "mükemmel" hayatlarıyla karşılaştırma ve siber zorbalık da gencin kendine bakışını olumsuz etkiler. Telefonu tamamen yasaklamak çoğu zaman tartışmayı büyütür; gençle birlikte makul kurallar koymak, örneğin telefonun geceleri odanın dışında şarj edilmesi, daha kalıcı sonuç verir.
“Onu psikiyatriste gitmeye nasıl ikna ederim?”
Gençlerin çoğu psikiyatriste gitmeye ilk başta karşı çıkar. Onu suçlamadan, gözlemlerinizi ve endişenizi sakin bir dille paylaşmak ilk adımdır: "Son zamanlarda çok yorgun ve mutsuz görünüyorsun, bu beni endişelendiriyor." Yalnızca bir kez gelmesini istemek ve muayenede söyleyeceklerinin gizli kalacağını hatırlatmak, direnci çoğu zaman yumuşatır.
“Muayenede neler olacak?”
Muayene genellikle gençle ve aileyle ayrı ayrı yapılan görüşmelerden oluşur. Gencin rahatça konuşabilmesi için gizlilik kuralları başta açıklanır: Odada söylenenler orada kalır; ancak hayati bir tehlike sezersek bunu önce gence, sonra ailesine söyleriz. Gence uykusunu, okulda geçen gününü, arkadaşlarını, telefonda ne kadar vakit geçirdiğini ve aklından kendine zarar vermek gibi düşünceler geçip geçmediğini, yargılamadan sorarız. Gerekirse kan tahlilleri istenir.
“Nasıl tedavi edilir?”
Hafif ve orta düzeydeki ergen depresyonunda ilk tercih psikoterapidir. Bilişsel davranışçı terapi gencin olumsuz düşünce kalıplarını değiştirmesine, bıraktığı etkinliklere adım adım dönmesine yardım eder; kişilerarası terapi aile ve arkadaşlık ilişkilerindeki sorunlara odaklanır. Tablo ağırlaşmışsa ya da birkaç aylık terapi beklenen değişimi getirmediyse, tedaviye ilaç da eklenir. Gençlerde antidepresan kullanımı yakından izlenir; tedavinin ilk haftalarında kontroller sık yapılır ve aileden gencin davranışlarındaki değişiklikleri hemen bildirmesi istenir.
“Kendine zarar verirse ne yapmalıyım?”
Bazı gençler, içlerindeki dayanılmaz gerginliği bir an olsun hafifletmek için bedenlerini yaralar. Bunu fark ettiğinizde öfke ya da panikle değil, sakin ve anlayışlı bir yaklaşımla konuşmak önemlidir. Genç ölmek istediğini söylüyor, veda mesajları yazıyor ya da değerli eşyalarını dağıtıyorsa beklemeden bir hekime ya da 112'ye başvurun. Evdeki ilaçları kilitli tutmak ve kesici aletleri ortadan kaldırmak, alınabilecek en önemli önlemlerdendir.
“İyileşme ne kadar sürer?”
Terapiye başlayan gençlerin çoğunda ilk değişiklikler birkaç hafta içinde fark edilir: uyku düzene girer, sinirlilik azalır, genç yeniden arkadaşlarıyla görüşmeye başlar. Keyif alma duygusunun tam olarak geri gelmesi ise biraz daha zaman alır. İlaç kullanılıyorsa, iyileşme sağlandıktan sonra bir süre daha devam edilir ve yavaşça bırakılır. Gence, ileride yeniden zorlanmaya başladığını haber verecek kendi işaretlerini tanımayı öğretmek, olası bir tekrarı erken yakalamayı sağlar.
“Aile olarak nasıl destek olabiliriz?”
"Neyin var?" diye sorguya çekmek yerine, onunla yan yana bir şey yapın: arabayla kısa bir yolculuk, birlikte bir tarif denemek, akşam yürüyüşü. Gençler göz göze konuşmaktan çok, yan yana yürürken açılır. Ders yükünün geçici olarak hafifletilmesi için okulla konuşmak da bu dönemde gencin omzundaki yükü azaltır.
Sık sorulanlar
Ergen depresyonu tamamen geçer mi?
Tedaviyle gençlerin büyük çoğunluğu birkaç ay içinde belirgin biçimde iyileşir ve okul ile sosyal hayatına döner.
Antidepresanlar gençler için güvenli mi?
Doğru endikasyonla, hekim takibinde ve ilk haftalarda sık kontrolle kullanıldığında güvenlidir.
Gencim terapide ne konuştuğunu anlatmıyor, endişelenmeli miyim?
Hayır. Bu, terapinin kendisine ait güvenli bir alan olduğunu gösterir; genel ilerlemeyi ebeveyn görüşmelerinde sizinle paylaşıyoruz.
Okula bilgi vermeli miyiz?
Gencin onayıyla rehberlik servisini bilgilendirmek, ders yükünde geçici düzenlemeler yapılmasını kolaylaştırır.
